Talkshow Đạo đức AI tại Đại học FPT: Giữ quyền phán đoán khi AI cùng suy nghĩ
- Thời gian, địa điểm
- 10h00 – 12h00, Thứ Tư Omega Hub, Trường Đại học FPT cơ sở Hà Nội
- Tổ chức
- Trường Đại học FPT, FPT Student Experience Space và TIMES
Hai mươi lần đi nói chuyện với sinh viên, lần nào mình cũng háo hức như lần đầu. Và lần nào cũng chuẩn bị lâu hơn mình tưởng: sửa slide đến đêm, viết rồi xóa speaker notes, chọn cả bộ vest để đứng trước hội trường.
Với người làm nghề như mình, được nói chuyện với sinh viên và các thầy cô là một niềm tự hào. Có lẽ mình đã già thật, vì càng ngày càng muốn nói chuyện với những người trẻ bằng tuổi con cháu mình.
Sáng thứ Tư 04/11 vừa rồi, mình có mặt ở Omega Hub, Trường Đại học FPT cơ sở Hà Nội, trong talkshow “Đạo đức AI và bản lĩnh của người làm công nghệ tương lai”. Năm nay trường tròn 20 năm thành lập, nên được mời về đúng dịp này với mình là một vinh dự. Cảm ơn Ban giám đốc nhà trường, Ban tổ chức, FPT Student Experience Space và TIMES. Cảm ơn các bạn sinh viên đã ngồi kín hội trường từ 10 giờ sáng. Cảm ơn anh Nguyễn Minh Cường, tư vấn trưởng và nhà sáng lập ALOBASE, cùng bạn Nguyễn Hồng Hải, cựu sinh viên K17, đã cùng chia sân khấu.
Đầu hàng nhận thức là gì?
Phần của mình có một câu hỏi: khi AI ngày càng tham gia vào quá trình suy nghĩ, con người cần học gì và thực hành thế nào để giữ quyền phán đoán và chịu trách nhiệm về lựa chọn của mình?
Điều mình muốn các bạn mang về nhất là khái niệm cognitive surrender, tạm dịch là đầu hàng nhận thức. Nó khác với việc nhờ máy làm hộ phần thao tác. Đầu hàng nhận thức là chấp nhận câu trả lời của AI mà gần như không kiểm chứng, tức là giao luôn quyền phán đoán cho máy.
Nghiên cứu của Shaw và Nave (Wharton, 2026) cho thấy: trong những lượt người tham gia hỏi AI và nhận gợi ý sai, gần 80% lượt vẫn chọn theo đáp án sai đó. Nhìn chung, nhóm được dùng AI còn tự tin hơn nhóm không dùng, dù AI có lúc đưa ra đáp án sai.
Nhưng chính nghiên cứu đó có một chi tiết làm mình hy vọng. Khi người tham gia được thưởng cho đáp án đúng và được báo đúng sai sau từng câu, họ bác bỏ gợi ý sai của AI nhiều hơn hẳn. Tức là môi trường xung quanh có thể kéo người ta quay lại tự kiểm chứng.
Nhà trường có thể làm gì?
Đến đây mình nghĩ đến trách nhiệm của nhà trường. Sinh viên không cần thêm một danh sách cấm dùng AI. Các bạn cần thời gian để tự nghĩ và được phép vật lộn với bài toán. Nhà trường có thể chấm cả quá trình suy nghĩ chứ không chỉ chấm đáp án. Có thể khuyến khích sinh viên tự viết vài dòng trước khi mở chat. Và nên để các bạn sai sớm trong lớp học, thay vì sai muộn trong sản phẩm.
Thói quen tự hỏi, tự kiểm chứng ấy cần được nhà trường chăm sóc, hỗ trợ và cho nó đất để lớn.
Bốn câu hỏi để mang về
Mình để lại cho các bạn bốn câu hỏi trong sách Đạo đức AI: Ai quyết? Ai kiểm? Ai chịu trách nhiệm? Bằng chứng ở đâu? Và một câu nữa để tự hỏi trước mỗi lần bấm commit: “Tôi chọn giải pháp này vì…”. AI có thể viết hộ câu chữ cho vế sau, nhưng lý do thì phải là của mình.
Cảm ơn Đại học FPT. Chúc trường bước sang tuổi 21 với thêm nhiều thế hệ sinh viên dùng AI thành thạo mà vẫn dám đặt câu hỏi cho câu trả lời của nó.
Báo chí đưa tin: Chuyên gia chỉ ra tình huống con người có thể là “nô lệ của công cụ” (Znews, 5/11/2026).
Bốn câu hỏi trong bài được bàn kỹ hơn trong cuốn sách
Đạo đức AI, nguyên tắc và thực hành
Xây dựng hệ thống AI đáng tin cậy trong 90 ngày
- Tác giả
- Đào Trung Thành
- ISBN
978-604-45-2705-5- Xuất bản
- NXB Khoa học - Công nghệ - Truyền thông, 2026
- Phát hành
- TIMES
- Quy cách
- 616 trang, bìa mềm