Keynote · · Hà Nội
Lấy con người làm trung tâm: con người ấy là ai, có quyền gì?
Sắp diễn ra · upGrad
Advancing AI with Intent: Human-Centric Innovation Built for Vietnam
- Thời gian
- 08:30 – 12:00, Thứ Bảy 14/11/2026
- Địa điểm
- Tầng 27, Novotel Hà Nội Thái Hà, số 2 phố Thái Hà, Đống Đa
- Diễn giả
-
- TS. Nguyễn Tuấn KhangKeynote 2 · Lãnh đạo Khối Dữ liệu & AI, IBM ASEAN
- Đào Trung ThànhKeynote 3 · Cố vấn chiến lược AI, tác giả sách Đạo đức AI, nguyên tắc và thực hành
Sáng Thứ Bảy, 14/11/2026, tôi sẽ nói ở hội thảo Advancing AI with Intent: Human-Centric Innovation Built for Vietnam do upGrad tổ chức tại tầng 27, khách sạn Novotel Hà Nội Thái Hà. Chương trình kéo dài từ 8 giờ 30 đến 12 giờ.
Câu hỏi ban tổ chức đặt cho cả buổi khá thẳng: làm sao để doanh nghiệp Việt dùng AI vào việc thật, tiết kiệm chi phí và đặt con người ở trung tâm, thay vì chạy theo trào lưu. Mỗi phần trả lời câu hỏi đó từ một tầng khác nhau. Keynote 2 của TS. Nguyễn Tuấn Khang, lãnh đạo Khối Dữ liệu & AI của IBM ASEAN, bàn về hạ tầng dữ liệu và hệ thống AI cho doanh nghiệp Việt Nam. Phần của tôi, Keynote 3, nối tiếp ngay sau đó, với đề tài “Lấy con người làm trung tâm: khung quản trị rủi ro, xây dựng hệ sinh thái an toàn và đáng tin cậy”.
“Con người” ở trung tâm là ai?
“Lấy con người làm trung tâm” là cụm từ ai cũng đồng ý, nhưng hiếm khi ai hỏi tiếp: con người ấy là ai, họ có quyền gì, và hệ thống đã cho họ dùng quyền đó chưa. Trong 30 phút, tôi muốn đi từ câu hỏi ấy xuống những việc doanh nghiệp làm được ngay: ai được biết AI đang quyết định gì về mình, ai có quyền can thiệp, và trách nhiệm nào không thể đẩy sang nhà cung cấp. Đó cũng là chỗ để phiên thảo luận cuối buổi bàn tiếp về những “nỗi đau” rất riêng của doanh nghiệp Việt.
Ba vai trò, ba loại quyền trong doanh nghiệp Việt Nam
Trong một doanh nghiệp bình thường, “con người” không phải một khối. Có ít nhất ba nhóm đứng ở ba vị trí rất khác nhau so với hệ thống AI, và mỗi nhóm cần một loại quyền riêng.
- Khách hàng và người chịu tác động từ quyết định tự động. Họ có quyền được biết khi đang nói chuyện với AI hoặc khi hồ sơ vay, đơn bảo hiểm, đơn ứng tuyển của mình bị một thuật toán sàng lọc. Khi kết quả bất thường, họ có quyền yêu cầu một con người xem xét lại, và con người đó phải có thẩm quyền sửa quyết định chứ không chỉ chuyển tiếp khiếu nại.
- Người lao động trực tiếp vận hành cùng AI. Có hai cái bẫy ở đây. Bẫy thứ nhất là biến họ thành “người đóng dấu cao su”: hệ thống đề xuất, họ bấm duyệt, nhưng không đủ thời gian, thông tin hay quyền hạn để kiểm chứng, nên khi máy sai thì lỗi vẫn đổ lên đầu họ. Bẫy thứ hai là đầu hàng nhận thức (cognitive surrender), tức là dần quen tin vào đầu ra của AI đến mức ngừng tự suy xét.
- Người lãnh đạo và chủ sở hữu nghiệp vụ. Khi hệ thống gây thiệt hại về tài chính, dữ liệu hoặc uy tín, trách nhiệm không thể ủy thác cho nhà cung cấp mô hình. Người sở hữu quy trình nghiệp vụ phải là người trả lời với khách hàng, đối tác và cơ quan quản lý.
Gọi tên từng nhóm như vậy giúp câu “lấy con người làm trung tâm” không dừng ở khẩu hiệu. Nó trở thành một danh sách việc phải làm: ai được thông báo, ai được can thiệp, ai phải giải trình.
Bốn chốt kiểm soát làm được trong 90 ngày
Phần cuối bài nói chuyển từ nguyên tắc sang việc làm. Dựa trên ISO/IEC 42001 và NIST AI RMF, được diễn giải trong cuốn sách Đạo đức AI, nguyên tắc và thực hành, tôi đề xuất bốn chốt kiểm soát mà một doanh nghiệp Việt Nam có thể đặt vào trong quý tới mà không cần dựng cả bộ máy mới.
- Kiểm kê hệ thống AI và người chịu trách nhiệm. Lập danh sách mọi nơi AI đang tham gia quyết định, kể cả công cụ nhân viên tự dùng, và gắn mỗi hệ thống với một chủ sở hữu nghiệp vụ cụ thể.
- Phân loại rủi ro theo tác động lên con người. Chatbot trả lời giờ mở cửa không cần cùng mức kiểm soát với mô hình chấm điểm tín dụng. Hệ thống nào ảnh hưởng đến quyền lợi, tiền bạc hay cơ hội của người khác thì được kiểm tra kỹ hơn.
- Điểm dừng có con người xem xét. Xác định trước những quyết định phải có người duyệt, người duyệt cần thấy thông tin gì và có quyền bác bỏ đến đâu.
- Nhật ký và kênh khiếu nại. Lưu đủ dấu vết để giải thích một quyết định sau khi nó xảy ra, đồng thời mở một kênh để người bị ảnh hưởng phản hồi và được trả lời.
Bốn việc này không đắt, nhưng đòi hỏi quyết định của lãnh đạo về việc ai chịu trách nhiệm cho cái gì. Đó là lý do phần thảo luận cuối buổi có chỗ để các doanh nghiệp kể những vướng mắc thật của mình: dữ liệu rải rác, nhà cung cấp không chịu chia sẻ thông tin về mô hình, hay nhân viên dùng công cụ AI cá nhân mà không ai biết.
Nếu anh chị đang phụ trách đưa AI vào tổ chức, hoặc đang phải trả lời câu hỏi “AI sai thì ai chịu”, mong được gặp anh chị ở Thái Hà sáng hôm ấy. Anh chị có thể đăng ký qua biểu mẫu của upGrad.
Khung quản trị trong bài nói được bàn kỹ hơn trong cuốn sách
Đạo đức AI, nguyên tắc và thực hành
Xây dựng hệ thống AI đáng tin cậy trong 90 ngày
- Tác giả
- Đào Trung Thành
- ISBN
978-604-45-2705-5- Xuất bản
- NXB Khoa học - Công nghệ - Truyền thông, 2026
- Phát hành
- TIMES
- Quy cách
- 616 trang, bìa mềm